Taal

Je kunt spreken van een vertraagde spraak - en taalontwikkeling wanneer een kind op dit gebied duidelijk achterblijft bij zijn leeftijdsgenootjes. Het kind praat nog niet of opvallend minder, spreekt in onvolledige of kromme zinnen en de uitspraak is minder goed. Het begrijpt soms niet wat er wordt gezegd. Zo’n vertraging kan samengaan met andere stoornissen, zoals slechthorendheid of een algehele achterstand. Toch is er niet altijd een duidelijk aanwijsbare reden waarom een kind slecht spreekt.

Hoe herkent u taalproblemen?
U kunt een ontwikkelingsachterstand tijdig signaleren met behulp van het overzicht van de normale spraak –  en
taalontwikkeling. Hieronder staan de zogeheten minimum spreeknormen, ontwikkeld door Prof. dr. S. Goorhuis.

Minimum spreeknormen:

1 jaar

• Veel en gevarieerd brabbelen.
  De variaties betreffen zowel het aantal verschillende klanken als de melodie waarop gesproken wordt. De klanken kunnen soms "neuzig" klinken omdat de geluiden in de neus en de mond gevormd kunnen worden.

1,5 jaar

Naast "papa" en "mama" nog enkele woordjes.

• De vorm van de woorden is vaak onvolledig, bijvoorbeeld: "Taat" = "paard"; "pa-pu" = "paraplu".

2 jaar

Twee woorden combineren tot korte zinnetjes.

• Ook nu is de woordopbouw vaak nog onvolledig. Bijvoorbeeld: "Kinne boem" = "de vlinder zit op de bloem"; "Fieze buiten" = "ik wil buiten fietsen".

3 jaar

Spreken in zinnetjes van drie tot vijf woorden.

• De opbouw van de zinnetjes wijkt nog sterk af van die van volwassenen, bijvoorbeeld: "Ik is recht bij de wei hardgeloopt, ikke" = "ik heb langs het weiland gerend"; "trailer is ook lampjes, blauwe" = "de trailer heeft blauwe lampjes". Ongeveer driekwart van wat het kind op deze leeftijd zegt, is voor anderen verstaanbaar.

4 jaar

Spreken in eenvoudige zinnetjes met al een betere zinsopbouw, bijvoorbeeld: "Ik heb de stoel omgeslaagd"; "Dat vind ik niet beterder".

• Er zijn vaak nog problemen met het meervoud en de vervoegingen van het werkwoord. Ruim driekwart van wat het kind zegt is voor anderen verstaanbaar.

5 jaar

Spreken in redelijk goedgebouwde zinnen.

• Soms zijn de zinnen lang. Het taalgebruik is vaak nog concreet. Bijvoorbeeld: "En toen gingen we varen met de boot, want anders kun je niet op Terschelling met vakantie". Vrijwel alles wat het kind zegt, is goed te volgen.

 

[Naar begin gaan]

 

 

 

 

 

 

 

 

Articulatie

Veel kinderen kunnen nog niet goed articuleren. Een kind kan moeite hebben met het programmeren, afstemmen en controleren van de bewegingen die nodig zijn voor een juiste uitspraak. Het kan ook zijn dat een kind woorden onvolledig uitspreekt. Communiceren is moeilijk want het kind is niet goed te verstaan. Dit kan leiden tot frustratie.

Hoe herkent u articulatieproblemen?

• Bepaalde klanken, delen van woorden of zinnen worden weggelaten
• Klanken worden vervangen door andere klanken
• Het spreektempo ligt te hoog
• De uitspraak is nasaal
• Het kind is om een andere reden moeilijk te verstaan

[Naar begin gaan]

 

 

 

 

Afwijkende mondgewoonten

We spreken van een afwijkende mondgewoonte als het gaat om een gewoonte die een negatieve invloed heeft op de spraak, de stand van het gebit of het gehoor. Afwijkende mondgewoonten kunnen worden veroorzaakt door sensorische problemen en worden vaak een ingeworteld gedragspatroon.

Wat is een afwijkende mondgewoonte?

• Zuigen op duim/vinger/ andere zuiggewoonte
• Habitueel mondademen
• Afwijkend slikgedrag
• Afwijkend kauwen
• Bijten op nagels
• Afwijkende tongplaatsing in rust
• Foutieve lipgewoonte
• Disfunctie van het kaakgewricht

Hoe herkent u een afwijkende mondgewoonte?

• Zuiggewoonte (duim, vinger of andere zuiggewoonte)
• Het kind heeft de mond vaak open, of het nu wel of niet door de mond ademt
• De mondmotoriek lijkt slap
• De gebitsstand wijkt af
• Er zijn problemen met uitspraak

[Naar begin gaan]

 

Eet- en drinkgewoonten

Regelmatig verslikken en/of veel spugen zijn vaak tekenen van een eet - en drinkprobleem. Dit kan meerdere oorzaken hebben. Soms ligt er een medische en soms een gedragsmatige oorzaak aan ten grondslag.

Oorzaken

• Een te vroeg geboren kind kan moeite hebben met zuigen en slikken omdat het nog onvoldoende kracht en uithoudingsvermogen heeft.
• Het kind heeft sensorische problemen.
• Het slikmechanisme is verstoord door beschadiging van de mond/keel.
• De besturing van het slikken functioneert niet goed door opgelopen hersenletsel. Het kind heeft de spieren tijdens het slikken, zuigen, bijten en kauwen niet onder controle.

Hoe herkent u een eet - drinkprobleem?

• Problemen met zuigen uit borst of fles
• Overmatig knoeien, hoesten, kokhalzen of spugen
• Te weinig voedselinname
• Weigering van voedsel
• Een afweerreactie wanneer er iets in de mond wordt gestopt
• Moeite met overgang naar vast voedsel

[Naar begin gaan]

 

Stotteren

Kinderen kunnen niet meteen vloeiend spreken, die ontwikkeling gaat geleidelijk. Stotteren, niet-vloeiend praten, manifesteert zich vaak tussen het tweede en zevende jaar maar kan ook op latere leeftijd ontstaan. We spreken van stotteren als klanken, lettergrepen of woorden worden herhaald, klanken worden verlengd of de spraak wordt geblokkeerd. De oorzaak kan een zwakke aanleg voor timing van spraakbewegingen zijn. Deze zwakke aanleg kan erfelijk zijn.

Hoe herkent u het stotteren?

Hoorbare kenmerken

• Herhalen van klanken, woorddelen of woorden
• Verlengen van klanken
• Blokkeren of vastzitten op een klank
• Het maken van bijgeluiden
• Gebruik van aanloopwoorden, stopwoorden en synoniemen

Zichtbare kenmerken

• Opvallende spanningen
• Bijbewegingen in het gezicht
• Meebewegen met handen of ledematen

Begeleidende symptomen

• Het vermijden van spreeksituaties
• Het vermijden van woorden en/of klanken

Twijfelt u of een kind stottert? Vraag advies aan een logopedist of stottertherapeut.
Voor de screeningslijst stotteren klikt u op onderstaande link: http://www.stotteren.nl/view.php?p=265&segment=2

[Naar begin gaan]

 

Stemproblemen

Verkeerd stemgebruik of een aandoening aan de stembanden veroorzaken stemklachten. Het stemgeluid wijkt af qua klank (hees - schorheid), omvang (laag en hoog) en volume. De stemstoornis kan een lichamelijke oorzaak hebben;

• knobbeltjes op de stemband
• mondademen
• aandoening van de luchtwegen
• onvoldoende werking van het zachte gehemelte

of het is een gevolg van verkeerd stemgebruik;

• verkeerd roepen/ gillen/schreeuwen
• gekke stemmen nadoen
• te hoog of te hard spreken/zingen
• overmatig kuchen/keelschrapen

Hoe herkent u stemproblemen bij een kind?

• Vaak schreeuwen, kuchen of schrapen of gekke stemmen nadoen
• Klachten over keelpijn of andere KNO-klachten
• Klachten aan de luchtwegen
• De stemklachten zijn langdurig en het herstel verloopt moeizaam/slecht
• Het kind heeft last van reflux

[Naar begin gaan]

 

 

Het gehoor

Gehoorproblemen
Een kind leert de taal en z’n spraak door te luisteren naar zijn omgeving en die te imiteren. Als het in de eerst levensjaren oorproblemen heeft en aan gehoorverlies lijdt, kan het achterraken in z’n spraak - en taalontwikkeling. Er ontstaan uitspraakproblemen, woordenschat en zinsopbouw blijken vaak minder goed ontwikkeld. Ook kunnen de wisselende gehoorverliezen leerprestaties op school negatief beïnvloeden. Doordat het kind zich steeds moet inspannen om goed te kunnen horen ontstaan er soms gedragsproblemen.

Hoe herkent u gehoorproblemen?

• Het kind reageert niet op geluiden
• De spraak – en taalontwikkeling loopt vertraagd (zie minimum spreeknormen Link invoegen en link HERKENNEN ARTICULATIEPROBLEMEN.)
• Het kind maakt zelf weinig geluid
• Het kind is vooral gericht op het gelaat

[Naar begin gaan]

 

 

Dyslexie

Mensen met dyslexie hebben vaak een in aanleg zwak taalgevoel en hebben vooral moeite met waarnemen van klanken (foneembewustzijn). Het automatiseren van willekeurige associaties (kleuren, dagen van de week) levert ook problemen op. Dyslexie is erfelijk bepaald. Het kan zich uiten in traag en/of met veel fouten lezen. In sommige gevallen gaat het lezen redelijk goed maar zijn er spellingsproblemen. In groep 3 kan duidelijk worden dat een kind dyslexie heeft. Toch kunnen er al eerder (in groep 1, 2) signalen zijn die hier op wijzen. Als het leesproces eenmaal is gestart wordt er door scholen vaak voldoende getoetst op lees- en spellingsproblemen. Soms komen lees – en spellingsproblemen pas in de brugklas aan het licht, wanneer vreemde talen aan bod komen.

Welke signalen kunnen duiden op dyslexie?

In de kleuterperiode

• Een kind heeft moeite met het onthouden van losse gegevens, bijvoorbeeld kleuren en namen
• Er is een spraak- en/of taalachterstand
• Het taalbewustzijn (rijmen, woorden in klankgroepen verdelen) is zwak
• Aan het eind van groep 2 kent het kind nauwelijks letters

Vanaf groep 3

• Moeite met auditieve vaardigheden (hakken en plakken) in groep 3
• Vertraging in het leesproces
• Vertraging in het spellingsproces

[Naar begin gaan]